است . البته عدم سازش وى با اجتهاد و اصول ، از پيش نيز در وى سابقه داشته است ، چرا كه الاصول الأصلية در 1044 تأليف و سفينة النجاة در 1058 ق مىباشد . از جمله آخرين آثار وى كه الحقائق مىباشد يك دوره فقه و اخلاق ، با بسيارى از آداب و سنن شرعى است . شايد تلخيص المحجة ، اين كتاب در سال 1090 ه . تأليف شده است . در واقع اگر اين تأليف ، ما حصل كار فيض به حساب آيد بايد وى را قبل از آنكه فيلسوف يا فقيه دانست ، يك عارف متمسك به اخبار و آثار اهل بيت ( ع ) به حساب آورد ، عارفى كه كوشيده تا از هر چيزى كه در جهت تهذيب نفس و اصلاح اخلاق به كار مىآيد بهره گيرد ، وى حتى به فقه نيز از زاويه اخلاق نگريسته است . فيض در تمام رشته‌هاى علمى روزگار خويش از فقه ، اصول فقه ، حديث ، تفسير ، فلسفه و كلام و متنوعات آن و علوم ادبى فارسى و عربى استاد مسلّم و صاحب‌نظر بود و در شعر فارسى و عربى روان و ساده و بىتكلف ، با آنكه طبعى سرشار از لطف و ذوق داشت اما آنچه به نظرش مىرسيد با همان زبان محاوره به قلم مىآورد . ازاين‌رو در شعر به گفتهء خودش متكلّف نيست و گاهى هم خالى از مسامحات نمىباشد ليكن غزليات و مناجاتهاى او سرشار از ذوق شاعرانه و متبلور از عقايد عرفانى است . اما كلمات و عبارات فقهى و اشارات قرآنى و روايات نبوى ( ص ) در اشعار او فراوان ديده مىشود ، زيرا بيش از آنكه فيض شاعر باشد فقيه و محدث و مفسر است و شعر را بايد فرع علوم وى دانست كه به تبعيت از استادان خود بدان روى آورده و تا 20000 بيت مثنوى ، رباعى ، قصيده و غزل سروده است . « 1 » فيض كاشانى در سن هشتاد و چهار سالگى به سال 1091 ق . در كاشان بدرود حيات گفت . « 2 » ثمرهء زندگانى وى علاوه بر نگاشتن كتابها و رساله‌هاى متعدد و متنوع ، كه به گفتهء

--> ( 1 ) . اين مجموعه به صورت ( ديوان علامه فيض كاشانى ) به كوشش مصطفى فيض كاشانى ، توسط انتشارات اسوه منتشر گرديده است . ( 2 ) . تاريخ وفات فيض « ختمنا » مىباشد و مقبره‌اش در خارج دروازه فين كاشان ، فين مرجع ارباب نياز است . و تاكنون از نسل آن مرحوم در اين شهر همواره مردم با فضل و علم بوده است . در اطراف مرقد فيض صحن و سرايى وسيع و اموات محترمين را در جوار او خاك مىسپارند و از بلد و بلوك كاشان